Media willen van volgend kabinet strengere regulering big tech

In deze aflevering van onze verkiezingsserie spreken we twee belangenorganisaties van media-eigenaren: Screenforce, de koepel van tv- en videopartijen voor wie directeur Michel van der Voort het woord voert, en NDP Nieuwsmedia, de brancheorganisatie van nieuwsuitgevers, vertegenwoordigd door NDP-directeur Herman Wolswinkel. De gedeelde zorgen lijken het grootst op het gebied van de dominantie van Big Tech. ‘We hebben een zeer sterke marktmeester nodig die kan optreden tegen machtsmisbruik.’

Terugblik op de afgelopen kabinetsperiode

De nieuwssector beleefde turbulente tijden. Volgens NDP Nieuwsmedia heeft het kabinet-Schoof de branche grote zorgen bezorgd met het plan om de btw op nieuws te verhogen van 9 naar 21 procent. ‘Geen enkel ander EU-land doet dit. Het zou de journalistiek enorme schade hebben toegebracht,’ zegt Wolswinkel. De opluchting was dan ook groot toen de Tweede Kamer het voorstel afwees.

Daarnaast stoort NDP zich eraan dat Den Haag te weinig oog heeft voor de bedreigingen die kunstmatige intelligentie met zich meebrengt voor de nieuwsvoorziening. ‘Voor een betrouwbare journalistiek is dit cruciaal, maar het staat nog onvoldoende op de politieke radar.’

Voor de tv- en videobranche was de politieke onzekerheid volgens Van der Voort (Screenforce), vooral een factor op de achtergrond. ‘Tijdens de verbouwing gaat de verkoop gewoon door,’ citeert hij Giep Franzen. Belangrijker voor Screenforce is de algemene economische situatie, die volgens de organisatie sterker beïnvloed wordt door geopolitiek dan door binnenlands beleid.

Wat moet een nieuw kabinet doen?

Voor NDP Nieuwsmedia ligt de prioriteit bij een brede visie op de toekomst van onafhankelijke journalistiek. Dat gaat van bescherming van journalisten tot stevige regulering van techpartijen die nieuwscontent zonder toestemming gebruiken voor AI-modellen. Nederland wil vooroplopen in ‘responsible AI’, zegt NDP, ‘maar dat vraagt om concreet beleid dat óók de journalistiek beschermt.’

Screenforce benadrukt juist de eigen verantwoordelijkheid van de sector. Volgens de organisatie is de tv- en videomarkt goed in staat zichzelf te reguleren, onder meer via steeds strenger wordende reclamecodes en technologische monitoring. De oproep aan politiek Den Haag: laat de sector zijn werk doen en voorkom overregulering.

Wat mag er beslist niet komen?

Wolswinkel waarschuwt dat verruiming van de online advertentieruimte bij de publieke omroep desastreus zou zijn voor private nieuwsorganisaties. Uit onderzoek van bureau Decisio blijkt dat dit direct omzet en banen zou kosten in de journalistiek. ‘Een sterke publieke omroep is belangrijk, maar niet ten koste van private nieuwsmedia.’

Daarnaast wil de brancheorganisatie dat de verplichtingen uit de Europese AI Act juist worden aangescherpt en zeker niet uitgesteld. Transparantie over trainingsdata is volgens NDP onmisbaar om te voorkomen dat nieuwscontent gratis wordt geëxploiteerd door techbedrijven.

Screenforce legt de rode lijn elders. Het verzet zich vooral tegen vergaande beperkingen op reclame voor ongezonde voeding, gebaseerd op de Schijf van Vijf. Volgens Van der Voort is dat een wetenschappelijke basis die niet geschikt is voor wetgeving en bovendien niet aansluit bij Europese afspraken, zoals de EU-Pledge.

Big Tech en het eerlijke speelveld

Over Big Tech zijn beide organisaties het eens dat de macht van grote platforms de Nederlandse mediasector bedreigt, wel leggen de partijen andere accenten.

NDP Nieuwsmedia pleit voor een ‘zeer sterke marktmeester’ die kan optreden tegen machtsmisbruik, bijvoorbeeld op de advertentiemarkt. De organisatie benadrukt dat techbedrijven niet alleen de advertentiemarkt domineren, maar ook de distributie van nieuws én nu zelfs de productie van content met AI. Wolswinkel: ‘Dat is een optelsom van bedreigingen die de vitaliteit van nieuwsmedia ernstig aantast. Nederland moet in Europa een aanjager zijn voor stevige regulering.’

Ook de zichtbaarheid van betrouwbaar nieuws moet beter, zegt NDP, bijvoorbeeld door nieuw prominentiebeleid voor publieke én private nieuwsmedia.

Screenforce legt vooral de nadruk op de oneerlijke effecten van lokale reclamebeperkingen. Van der Voort: ‘Als Nederland strenger is dan de rest van Europa, schuiven budgetten door naar internationale platforms die minder gereguleerd zijn. Dat heeft een waterbedeffect dat juist onze lokale sector schaadt, terwijl Big Tech er nauwelijks last van heeft.’

Steun voor onafhankelijke journalistiek

Screenforce vindt dat ‘economische druk het pluriforme aanbod kan ondermijnen’, NDP Nieuwsmedia komt zelfs met een heel concreet voorstel: een btw-nultarief op nieuws. Andere Europese landen, zoals Denemarken, België en het VK, hebben dat al ingevoerd.

Zo’n maatregel zou nieuws voor consumenten 8 procent goedkoper maken en de vraag vergroten. Onderzoek laat volgens Wolswinkel zien dat dit kan leiden tot 285 extra banen in de journalistiek, vooral in onderzoeksredacties. Daarmee zou de kwaliteit en onafhankelijkheid van de Nederlandse nieuwsvoorziening direct versterkt worden.