Waarom D66’er Rob Jetten zoveel weerstand oproept

Natalie Holwerda-Mieras analyseert de nieuwe fractievoorzitter van de democraten.

Rob Jetten vlak nadat hij tot fractievoorzitter is gekozen.
ANP, Remko de Waal

Vorige week verraste D66 vriend en vijand door de 31-jarige Rob Jetten tot fractievoorzitter te benoemen. Hij had daarmee zijn eerste wapenfeit direct al te pakken: hij is de jongste fractievoorzitter van de Democraten ooit. Dat hebben we geweten: de media buitelden over elkaar heen om hun ongenoegen te uiten.

Hij ziet er nog een beetje studentikoos uit’ stelde Peter R. de Vries in RTL Boulevard deskundig vast. Waarop Peter van der Vorst beaamde: ‘Ja, hij heeft nog een beetje een babyface.’ Johan Derksen ging er in VI harder op los door hem een ‘aangeklede etalagepop’ te noemen, waarop René van der Gijp zich haastte om hem ‘het debiele broertje van Pechtold’ te noemen.

Daarnaast was er de tirade van Harm Edens in Dit Was Het Nieuws, waarin Jetten als een steeds onuitstaanbaarder braafste jongetje van de klas werd neergezet. En mocht je denken dat het ergste leed hiermee geleden was: Arjen Lubach deed er een flinke schep bovenop door een Nijntje-boek over Jetten voor te lezen.

Advertentie
advertisement

Een broekie dat het beter weet

Al met al is het beeld consistent: Rob Jetten wordt gezien als een broekie dat het altijd beter weet, een onervaren wijsneus. De vergelijking met Alexander Pechtold dringt zich op: de inmiddels overleden columnist Jan Blokker doopte hem in 2006 tot ‘Kereltje Pechtold’, een naam die hem tot op de dag van vandaag achtervolgt. De volledige omschrijving was destijds als volgt: ‘(…) een kereltje, een parmantigerd, en soms zelfs vertederend met z’n ondoelmatige brutale waffel’.

Natuurlijk waren er ook genuanceerdere geluiden. Medebestuurders roemden Jetten in NRC als ‘erg serieus en verantwoordelijk’. Oude en huidige collega’s benadrukten zijn zorgzaamheid en empathie en beschreven hem als ‘ongelooflijk betrouwbaar’ en ‘een figuur met wie je niet snel ruzie krijgt.

En op Radio 1 beschreef documentairemaker Hans Fels hem bijna poëtisch Ik zie in hem een jongen die een mooie bril heeft gekocht en enorm in een pak is gehesen. Zijn haar zit alsof er nog nooit een windvlaag doorheen is gewaaid.’ Hij raadde Jetten aan om zijn aaibaarheidsfactor op te schroeven. Hij had Jetten geen slechter advies kunnen geven.

Het probleem Jetten

Laten we alle genoemde bezwaren tegen Rob Jetten eens op een rij zetten. Volgens een leger aan commentatoren is Jetten

  1. te jong
  2. een wijsneus
  3. te onkreukbaar.

#1. te jong

De sociale psychologie leert ons dat we elkaar in eerste instantie op twee kenmerken beoordelen: op warmte (kan ik jou vertrouwen?) en op competentie (krijg jij dingen voor elkaar?). Op basis van deze twee kenmerken vormen we stereotypen waarmee we de wereld om ons heen duiden. Stereotypen vallen uiteen in drie hoofdcategorieën: sekse, ras en leeftijd. We zoomen in het geval van Jetten natuurlijk in op de laatste categorie: wat doet het feit dat hij zo jong is met de beeldvorming?

Onderzoek laat zien dat hoe jonger je bent, hoe lager je gescoord wordt op competentie. We vinden jongeren over het algemeen wel sympathiek, maar minder vaardig. Dat heeft natuurlijk met hun gebrek aan ervaring te maken. Het stereotype ‘jong’ roept volgens onderzoekers medelijden op: we zijn geneigd om voor zo iemand te zorgen. Dat klinkt misschien leuk, maar dat is het niet: je wordt in een positie gezet waarin je niet relevant bent. Buitenspel gezet, terwijl je als jongere wel degelijk iets in te brengen hebt.

Er zijn zelfs aanwijzingen in de wetenschap dat jongvolwassen professionals, 35-minners als Jetten, met name door (veel) oudere collega’s neerbuigend bejegend worden. Ze vormen een bedreiging voor deze generatie en moeten als het ware ‘in hun hok blijven’ om de orde niet te verstoren. Dit zou een verklaring kunnen zijn voor de buitenproportioneel felle reactie van Johan Derksen. Hoe dan ook kleeft aan een jonge uitstraling het onvermijdelijke label ‘incompetent’.

Maar ‘jong’ is niet het enige stereotype waar Jetten mee te dealen heeft. Hij is ook nog eens een millenial, een generatie die bestempeld wordt als ‘inadequaat, ongeletterd en eigenwijs’. Ja echt, je wordt niet alleen op persoonlijke, maar ook op generationele kenmerken beoordeeld. En alsof dit niet genoeg is, is er nog een derde kenmerk waar Jetten last van heeft: hij is gay. Nu denk je misschien, wat heeft dat er nu weer mee te maken? Maar hier is het slechte nieuws: ook homo’s worden in eerste instantie gelezen als minder competent. Jetten heeft dus een driedubbel ongunstig profiel als het gaat over stereotypen: jong, millenial en gay. Alle drie zorgen ze ervoor dat we Jetten wat lager inschatten op deskundigheid.

#2. een wijsneus

Toeval of niet, Jetten zet in zijn profilering zwaar in op deskundigheid. Alles in zijn optreden ademt competentie uit, of zou het moeten uitademen: het gelikte pak, de strakke coupe, de ingestudeerde zinnen. Maar het werkt niet voor hem, sterker nog: hij wordt er belachelijk om gemaakt. En het ziet er natuurlijk ook wel een beetje raar uit, zo’n jongen die drie keer letterlijk hetzelfde antwoord aan Frits Wester geeft.

Jetten heeft zich zo goed voorbereid dat zijn woordvoering en gedrag er voorgekauwd uitzien. Hij presenteert de aller- allerbeste versie van zichzelf maar dat levert hem (o ironie) geen applaus maar hoon op. Het is een dilemma dat wij vaker bij high potentials zien: je komt aan de top door drie keer zo hard te werken als de rest en fiks binnen de lijntjes te kleuren. Je verdiept je intensief in de cultuur, de mores en de regels van je professionele omgeving en past je daaraan aan.

Maar here’s the catch: als je de top nadert doet dit aangepaste gedrag helemaal niets meer voor je en moet je schakelen naar een nieuwe strategie. Want van een leider verwachten we autonoom gedrag. We verwachten niet dat hij zijn teksten instudeert maar dat hij de interviewer onderbreekt en zegt: ‘Dat vind ik eigenlijk niet de juiste vraag’, waarna hij het hele verhaal naar zijn hand zet. En juist die autonomie zien we niet bij Jetten.

#3. te onkreukbaar

Aan dit streven naar perfectie kleeft nog een tweede bezwaar: we vinden perfecte mensen onsympathiek. In een beroemd onderzoek uit Texas uit de jaren ‘60 werden hypercompetente kandidaten beoordeeld door observanten. En wat bleek: de kandidaat die een kop koffie morste stak met kop en schouders boven de rest uit.

S
chrijvers van heldenfilms kennen dit principe maar al te goed: we willen een relatable hero zien. We willen ons wel vergapen aan een redder die ons uit de ellende komt bevrijden, maar alleen als de superheld ook een paar foutjes heeft. Perfecte helden zijn saaie helden. We kennen onszelf namelijk maar al te goed. Niemand is altijd perfect. Niemand springt elke dag fris en fruitig uit z’n bed om een fantastisch productieve dag te hebben en het beste van zichzelf te geven aan zijn of haar omgeving.

Omdat we onszelf maar al te goed kennen in ons blunderen en falen, kunnen we ons alleen maar inleven in mensen die datzelfde hebben. We houden niet zo van perfecte mensen. Ook niet als ze de nieuwe fractievoorzitter van D66 zijn.

Blijf jezelf

RTL Nieuws vroeg Alexander Pechtold om een advies voor Jetten. Hij dacht daar niet lang over na en riep gelijk: ‘Blijf jezelf. Vooral: blijf jezelf.’ Daarmee sloeg Pechtold onbedoeld de pijnlijke spijker op zijn kop. Want Jetten wekt helemaal niet de indruk dat hij zichzelf is. Hij presenteert een opgepoetste, ingestudeerde versie van zichzelf. Jetten wordt ongetwijfeld al getraind, maar mijn advies zou zijn om te stoppen met trainen op gewenst gedrag, en te starten met werken aan minder afgestemd gedrag. Want hoe knap, intelligent en deskundig hij ongetwijfeld ook is: zijn perfectie overtuigt niet. Sterker nog: het creëert afstand en maakt dat we ons niet met hem kunnen en willen verbinden.

Jetten heeft te dealen met een pittige set aan vooroordelen, die hem met venijn worden nagedragen door de media. In deze omgeving staat hij voor de uitdaging om zijn eigen, ongedwongen stem en gedrag te vinden. Daarbij zou het enorm helpen als we hem niet gelijk met zijn kop in de modder duwen, maar hem de ruimte te geven om zich te ontwikkelen. Ik zou bijna zeggen ‘geef zo’n jongen een kans’, maar daarmee bevestig ik onbedoeld alle vooroordelen waarmee hij toch al worstelt. Dus laat ik dat maar niet doen.

Rob Jetten

Reacties:

**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Hennie Beelen
(Te)veel ‘journalisten’ hebben volop en eenzijdig vanuit hun vooroordelen het 1e optreden van deze jongeman beoordeeld. Verspeend van elke nieuwswaarde werd een vernietigend beeld neergezet. Ik hoop van harte dat deze journalisten eens goed in de spiegel gaan kijken willen ze geloofwaardig blijven
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Nathalie
Mooi geschreven
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Pauline Schueler
Ik sluit me aan bij Rob terwijl ik al jaren een Groen Links stemmer ben. Ik vind het een scherpe analyse Natalie en kan haar redenatie en observatie helemaal volgen. Ik word er tegelijkertijd verdrietig van hoe we in NL kampioen zijn in mensen met oprechte ambitie fout te maken. Het zegt heel veel over de emotionele staat waarin dit land verkeert: verongelijkt, rancuneus, cynisch.
Ik ben optimistisch omdat het onze verantwoordelijkheid is. Ik ondersteun de positieve en vitale energie van Rob Jetten en wens hem succes zichzelf als politieke leider te ontwikkelen. Laat jezelf zien Rob. Blijf bij jouw waarheid en draag jouw duurzame belofte uit!

Hartelijke groet, Paukine Schueler directeur Verleidkundig Instituut.
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Patrick de Leede
Give that guy a break... In zijn eerste week wordt hij al afgeserveerd, hoofdzakelijk op irrelevante details. Geef hem de tijd, dat zou wel fair zijn.
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Peter Heinen
Mooie analyse Natalie! Je slaat de spijker (bedoeld) op zijn kop :-)
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Ruurd Mulder
Aardig stuk op metaniveau. Interessante verdieping van het gebeuren.
Vergelijking met Jesse Klavers ontvangst zou interessant zijn, want ook die komt soms wat neppig en ingestudeerd over.
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Scato van Opstall
Mooie analyse, alhoewel dit misschien ook het eerste geval van robotisering in de politiek is: het zou me niet verbazen als er ROBot JET-10 onder zijn voetzool staat gestanst.
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Ray
De link naar het Dit Was Het Nieuws filmpje linkt naar een lokaal cache bestand. Mooi!
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Dave Winters
Een heel artikel schrijven maar totaal de kern missen. Komt het in de schrijver van dit artikel niet op dat hij fractievoorzitter is van een anti-democratische partij en dat dit soort D66'ers uitgekotst worden door een groot deel van onze samenleving? Ze worden gepercipieerd als een stel (extreem) linkse landverraders die totaal niets begrijpen van de echte wereld. Dit joch is een soort wolf in schaapskleren. Als fractievoorzitter draagt hij deze ver-linkse denkbeelden uit en wordt daarom gezien als een volksvijand. Hij zal nooit sympathiek worden gevonden. Ook niet als hij 'normaler' of 'meer senior' was. De schrijfster heeft toch ook wel meegekregen hoe zijn voorganger kereltje Pechtold totaal werd uitgekotst door de meerderheid van de bevolking? Vooral na alle schandalen rondom het penthouse, de trip naar oekraïne, het bashen van Wilders (die bijna altijd aantoonbaar gelijk kreeg in de discussies) en de gedwongen abortus bij zijn maitresse. Hetzelfde geldt voor Ollongren (ongekozen in de kamer en toch minister en vice-premier worden, met een dubbel paspoort, en dan ook nog het referendum afschaffen met de woorden 'Het volk stemt verkeerd' en de sleepwet doordrijven 'terwijl niemand de overheid vertrouwt met de gegevens die ze hiermee verkijgen, etc.) en voor Kaag (anti-Israel, getrouwd met een Palestijnse vice minister onder Arafat, maakt de sier met gemeenschapsgeld alsof ze Sinterklaas is, terwijl in Nederland inmiddels zelfs veel tweeverdieners onder de armoedegrens leven, etc.) Het maakt dus niet uit of het Jetten is of Pechtold, of Ollongren of Kaag. deze D66'ers zijn, op z'n zachtst gezegd, niet geliefd bij het weldenkende deel van het Nederlandse volk. Beetje kortzichtig van de schrijfster om hier aan voorbij te gaan. Of iemand nou jong, oud, homo, hetero, gelovig of heiden, donker of blank is, dat maakt niets uit. Hij is fractievorzitter van D66. En daarom krijgt hij (terecht) de wind van voren. Het is gewoon een tegenreactie op de wandaden en waanideeën van de partij die hij vertegenwoordigt.
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Bavo Galama
In de reacties op de bijzonder heldere analyse van Natalie Holwerda-Mieras lees ik dat een aantal mensen vindt dat in het artikel een aantal vooroordelen jegens de nieuwe fractievoorzitter Rob Jetten de wereld in wordt geslingerd. Er is echter m.i. wel een verschil tussen de beschrijving van een eerste indruk en het bevestigen of verspreiden van vooroordelen. Of we het nu leuk vinden of niet maar een eerste indruk die iemand maakt is in ons sociale leven nou eenmaal een buitengewoon bepalend fenomeen dat men niet zou mogen onderschatten. De evolutie heeft ons mensen uitgerust met een overlevingsmechanisme namelijk het vermogen andere mensen razendsnel in te schatten, voornamelijk op grond van non-verbale signalen die worden 'gelezen'. Daarop bepalen wij bij een eerste indruk al of wij de persoon als oprecht, gevaarlijk, pedant of onbetrouwbaar zien. De uitverkiezing van Rob Jetten als politiek leider bevestigt een trend die ik ook waarneem in mijn praktijk als communicatie-en mediatrainer. De meest ijverige en competente medewerker wordt tot leider, chef of directeur gebombardeerd, ongeacht zijn communicatieve eigenschappen en als 'vaag' opgevatte begrippen als uitstraling. Met het credo "you never get a second change to make a first impression' in het achterhoofd kan ik alleen maar concluderen; Rob Jetten was er nog niet klaar voor. Hij staat met deze introductie al met 1-0 achter. Dat hoeft niet fataal te zijn. Dat stonden we tegen Belgie ook..
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Twan Timmermans
Prima verhaal! Wie zulke psychologische reflexen niet weet te benutten, of ze niet legitiem vindt, heeft in de hedendaagse politiek weinig te zoeken
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Klaus Lang
Kunt u uw stelling dat homo's als minder competent worden gepercipieerd wetenschappelijk onderbouwen? En welke onderzoeksdoelgroep van respondenten betreft dit? Zo ja, kunt u de link(s) daarnaar plaatsen?
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Natalie Mieras
Beste Klaus, dat zijn verschillende bronnen. Mail me even, dan zet ik ze voor je op een rij: natalie(apenstaartje)nobbemieras.nl
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Dave Winters
Beste Natalie, Pim Fortuin was ook homo. Die had daar geen last van. Hij wordt zelfs gepercipieerd als de meest competente Nederlandse politicus van in elk geval deze eeuw en misschien ook wel van de vorige eeuw. Denk daar nog even over na voordat je een onzinnig rijtje stuurt...
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Reinder Koornstra
Tja, ik ben natuurlijk niet de enige die ziet hoe snel sommige figuren op het schild worden gehesen, en overal op sprekerslijsten komen te staan. Om je na een jaar af te vragen waar ze eigenlijk zijn gebleven. En waar ze vandaan kwamen.
Maar jong zijn heeft er niets mee te maken. Martin van der Valk omschreef het ooit als 'het enige gebrek dat zichzelf opheft!
Zelf kwam ik er pas achter hoe jong ik in functies rolde toen ik als jonge vijftiger uitnodigingen kreeg van ex-collega's die met pensioen gingen. Me nooit mee bezig gehouden. Maar dat heeft niets met je overwicht te maken, dat heb je, of dat heb je niet! Paul Jetten heeft dat niet, maar misschien komt z'n verstand sneller dan z'n reputatie vernield is.
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Advertentie