Trust Barometer 2026: mondiale vertrouwenscrisis verdiept zich, Nederland verliest geloof in vooruitgang

Kwam uit eerdere onderzoeken polarisatie en angst naar voren als centrale factor die het vertrouwen beschadigden, nu onderscheidt Edelman een volgende stap: mensen trekken zich terug in hun eigen gelijk en hebben diep wantrouwen tegen alles en iedereen met andere waarden, informatiebronnen of achtergronden.

Wereldwijd zegt zeven op de tien mensen niet bereid of huiverig te zijn om iemand te vertrouwen die fundamenteel anders denkt of leeft. Volgens Edelman is deze ontwikkeling van insulariteit zo wijdverbreid dat dit inmiddels kan worden gezien als de volgende mondiale vertrouwenscrisis.

Vooral in ontwikkelde economieën is dit terugtrekken in eigen gelijk en waarden dominant. In landen als Japan en Duitsland bereikt insulariteit een piekniveau, terwijl ook het Verenigd Koninkrijk, Canada en de Verenigde Staten rond of boven het wereldwijde gemiddelde zitten. De gevolgen zijn verstrekkend: voor sociale cohesie, voor politiek bestuur, maar ook voor organisaties, merken en media.

Op het eerste gezicht lijkt Nederland zich aan de somberste conclusies te onttrekken en laat het een hogere score zien in op de vertrouwensindex van Edelman. Toch beweegt Nederland zich in eenzelfde richting als landen als de VS of Frankrijk. Bovendien is Nederland een van de landen met het laagste vertrouwen in de toekomst. Slechts 11 procent van de ondervraagde Nederlanders denkt dat de volgende generatie het beter zal hebben. Daarmee verdwijnt een belangrijk fundament onder maatschappelijk vertrouwen: het geloof in vooruitgang.

Vier krachten

Edelman wijst vier krachten aan die de zorgen dat mensen hun rug toekeren naar alles wat 'anders' is. Allereerst is er economische onzekerheid. Twee derde van de werknemers wereldwijd vreest dat handelsconflicten en protectionistisch beleid hun werkgever zullen schaden. Tegelijk gelooft een groot deel van de lagere en middeninkomens dat zij niet zullen profiteren van generatieve AI, maar juist achterop raken.

De tweede factor is een instorting van het optimisme. Slechts een derde van de respondenten denkt dat de volgende generatie het beter zal hebben dan zijzelf. In landen als Frankrijk, Duitsland zakt dat vertrouwen zelfs ver onder de 15 procent, in Nederland zelfs tot 11 procent.

Derde oorzaak is het afnemende vertrouwen in instituties. Met name mensen met een lager inkomen ervaren overheid, media en andere instituties als minder competent en minder ethisch dan hogere inkomensgroepen. Wereldwijd blijft het bedrijfsleven als enige instelling overeind als 'zowel competent als ethisch', een opvallende verschuiving ten opzichte van eerdere edities.

Tot slot speelt de informatiecrisis een centrale rol. Een ruime meerderheid van de respondenten vreest dat buitenlandse actoren doelbewust desinformatie verspreiden via nationale media om maatschappelijke tegenstellingen aan te wakkeren. Tegelijk consumeert slechts een minderheid regelmatig nieuws uit ideologisch afwijkende bronnen. Het resultaat: gesloten informatiesilo's waarin wantrouwen kan gedijen.

Nederland: hoger vertrouwen, zelfde onderstroom

Op het eerste gezicht lijkt Nederland zich aan de somberste conclusies te onttrekken. Met een Trust Index van 58 scoort Nederland duidelijk hoger dan de Verenigde Staten (47), Duitsland (44), het Verenigd Koninkrijk (44) en Frankrijk (42). Daarmee behoort Nederland tot de beter presterende ontwikkelde landen en ligt het ruim boven het gemiddelde van deze groep.

Maar dat hogere gemiddelde maskeert een belangrijke nuance. Ook in Nederland is sprake van een duidelijke kloof tussen inkomensgroepen. Nederlanders met een hoog inkomen hebben aanzienlijk meer vertrouwen in instituties dan mensen met een laag inkomen. Die vertrouwenskloof is kleiner dan in de VS of Frankrijk, maar vergelijkbaar met Duitsland en het VK.

Bovendien is Nederland een van de meest pessimistische landen qua toekomstbeeld. Slechts 11 procent van de respondenten denkt dat de volgende generatie het beter zal hebben dan zij zelf.

Dat betekent dat ook hier de voorwaarden aanwezig zijn voor verdere insulariteit. Economische onzekerheid, zorgen over technologische verandering en afnemend toekomstoptimisme maken de situatie hier ook kwetsbaar: het vertrouwen is nog relatief hoog, maar niet vanzelfsprekend.

Gevolgen voor media, merken en communicatie

Voor de media- en communicatiesector zijn de implicaties groot. In een samenleving waarin mensen vooral vertrouwen op 'nabije' bronnen als collega’s, leidinggevenden of buren, neemt de geloofwaardigheid van instituties verder af. Traditionele media en grote organisaties worden sneller gezien als onderdeel van 'het systeem', en daarmee als potentieel onbetrouwbaar.

Edelman wijst daarom expliciet naar werkgevers en leiders als cruciale 'trust brokers'. Niet door te zenden of te overtuigen, maar door ruimte te maken voor dialoog, interne tegenspraak en betrokkenheid. Voor communicatieprofessionals betekent dit een verschuiving van reputatiemanagement naar vertrouwensmanagement: minder focus op boodschap, meer op relatie.

Ook voor merken geldt dat neutraliteit steeds moeilijker houdbaar wordt. Een groeiende groep consumenten en werknemers is niet bereid zich te verbinden aan organisaties die hun waarden niet delen. In een zogenoemde insulaire samenleving is consistentie tussen woorden en daden geen nice-to-have meer, maar een randvoorwaarde voor legitimiteit.

Lees hier het 2026 Edelman Trust Barometer Global Report