Waarom een 'tv-debat' met Maurice Hond over wetenschap zo'n slecht idee is

Met een wetenschapper en anti-wetenschapper werkt het als met deeltjes en anti-deeltjes: laat ze botsen, en je houdt niets dan schade over.

Het debat bij Op1 tussen Andreas Voss en Maurice de Hond (r)

Door Michel van Baal

Ik was lichtelijk verbaasd toen ik hoorde dat zowel BNR als Op1 een ‘debat’ zou uitzenden met Maurice de Hond. Bij Op1 zat hij gisterenavond tegenover Andreas Voss, hoogleraar Infectiepreventie en lid van het Outbreak Management Team. Eerder was hij al op BNR te horen, nadat hij ‘de wetenschap’ had uitgedaagd tot een debat. Ab Osterhaus accepteerde dat helaas. BNR kon de verleiding blijkbaar niet weerstaan daar een podium voor te bieden.

Ik vind dat zorgelijk, want Maurice de Hond is geen wetenschapper, maar eerder iemand die ik een anti-wetenschapper zou noemen. En net als met deeltjes en anti-deeltjes: als je die laat botsen, dan hou je niets over. Alleen schade.

Anti-wetenschap

Eerst maar even wetenschappers en anti-wetenschappers. De essentie van wetenschap is dat je iets niet zeker weet. Wetenschappers stellen een hypothese op en proberen dan bewijs te vinden dat die hypothese NIET waar is. Als dat niet lukt, dan is het ‘waar’. Voorlopig althans: de zwaartekrachtwet van Newton stond lang overeind, tot Einstein liet zien dat ie soms, voor sterren en planeten, niet voldeed. Zijn relativiteitstheorie was lang onaantastbaar, tot de quantum-onderzoekers ontdekten dat ie op het kleinste niveau niet met de quantum-mechanica te rijmen valt.

Wetenschap is in feite gestoeld op zoeken naar wat niet waar is, zo werkt wetenschappelijke vooruitgang. Het instrument daarbij, al is het zeker niet perfect, is peer reviewed publiceren.

Advertentie
advertisement

Zeker weten

Tegenwoordig is er een invloedrijke groep mensen, met daaronder complotdenkers, antivaxxers, 9-11 ontkenners etc, die precies het omgekeerde doet. Ze weten juist wel iets heel zeker en ze zoeken in de wetenschap naar precies die onderzoeken die hun gelijk bevestigen. Andere dingen negeren ze, zelf wetenschappelijk publiceren doen ze niet, en vaak claimen ze dat gevestigde wetenschappelijk instituten (zoals het RIVM) niet deugen. Het is precies het omgekeerde van wat wetenschappers doen, vandaar mijn term: anti-wetenschap.

Ongelijke strijd

Anti-wetenschappers willen heel graag met de wetenschap in debat. Ze creëren daarmee dezelfde statuur voor hun anti-wetenschap, ze mogen namelijk op gelijke voet in debat. En dat wint de anti-wetenschapper bovendien op z’n sloffen, want je weet het immers ‘zeker’ en je opponent niet. Het is doodeenvoudig de wetenschapper dood te slaan met een eindeloze stroom verzamelde, al dan niet obscure, feitjes. Van de journalist in het midden, die weinig tijd heeft zich echt te verdiepen, heb je als anti-wetenschapper weinig te vrezen.

En als de wetenschap niet wil (terecht), dan roep je heel hard: ‘zie je wel, ze durven niet. Ik heb gelijk’. De anti-wetenschap wint dus altijd. Daarbij hanteren ze een heel effectieve communicatiestrategie die ik in dit satirische blog al eerder heb uitgelegd.

De kijker en luisteraar verliest

De uiteindelijke verliezer is de kijker of luisteraar, die hierdoor niet geholpen wordt te ontdekken wat ‘waar’ is en wat niet. Die verliest uiteindelijk het vertrouwen in wetenschappelijke instituten en ook in de journalistiek. En daarmee dienen Op1 en BNR onbedoeld een populistische agenda, die op zoek is naar macht door het vertrouwen in instituties te ondermijnen: rechters, overheid maar vooral: wetenschap en journalistiek. Als je wilt weten waar die agenda naar toe leidt, dan hoef je alleen maar naar de andere kant van de oceaan te kijken.

Verdiep je

Waarmee ik overigens niet wil zeggen dat je mensen als Maurice de Hond geen podium mag geven. Dat mag best, maar verdiep je er dan echt in. Als hij zich op wetenschap beroept, analyseer dan wat hij zegt (zoals bijvoorbeeld hier gebeurt). Ofwel, zoals naar verluidt Prof. Journalistiek Jonathan Foster het formuleerde: “If someone says it’s raining and another person says it’s dry, it’s not your job to quote them both. It’s your job to look out the window and find out which is true.”

Het kan dan overigens best zijn dat De Hond op aspecten gelijk blijkt te hebben. We weten nog heel veel niet over dit virus en het is normaal dat bij iets nieuws de inzichten in eerste instantie alle kanten op schieten. Soms spreken ze elkaar ook tegen, dat hoort bij wetenschap. Het duurt even voor er wetenschappelijke consensus ontstaat, dat kan niet anders. En dan kan het best zijn dat iemand die het al heel vroeg ‘heel zeker weet’ achteraf op een onderdeel gelijk blijkt te hebben. In de wetenschap heet zoiets ‘toeval’.

Kortom, dit ‘debat’ een podium geven is echt een slecht idee. Wetenschap leent zich niet voor debat, maar voor kritische analyse. Om een metafoor van Mark Rutte te gebruiken: wetenschap is een breekbaar vaasje. Het is bovendien de natuurlijke bondgenoot van goede journalistiek, want allebei zijn ze op zoek naar de waarheid (zie ook dit eerdere blog). Helaas dachten Op1 en BNR daar anders over en lieten zich als journalistiek platforms misbruiken voor dit ‘debat’.

Michel van Baal studeerde ruimtevaarttechnologie en werkte 10 jaar als communicatieadviseur aan de TU Delft. Nu is hij hoofd Communicatie & Public Affairs bij de Artsenfederatie KNMG. Hij schreef deze column op persoonlijke titel.

Reacties:

Monique Potters
In dit artikel wordt prachtig verwoord waar ik gisteren tijdens het kijken bij Op 1 mee worstelde. ik zag een welles nietes spelletje met alleen maar verliezers. Bedankt voor deze analyse
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Igor Beuker
Heel apart stuk dit. Eeven de Edelman studie lezen over trust in: media, politek, merken en leiderschap. Alltime low. Hoe komt dat? En waar was journalistiek de de eerste maanden van Covid? Of bedoel je propaganda en censuur, slechte, onvolledige, baised en matige data-driven en onderzoeksjournalistiek? Jour lsiten die op Wilders of Baudet wijze iemand met een andere visie al neersabelden op respectloze wijze om ze monddood te maken? Of wetenschap die na een tijd pas bewezen onjuist was. Wil je ook naar terugkijkend marktonderzoek, paid panels en polls? Troep die terug kijkt ipv van vooruit? Oude rommel waarmee je de toekomst niet kunt voorspellen? Wat een Mad Men opinie, sorry. Het gaat om imagination, de toekomst van mens en maatschappij kunnen voorspellen en inschatten. Wetenschap kijkt terug, data. modellen en voorspellingen kijken vooruit. Nee, laten we vooral aan het OMT vasthouden: Wij van Wc-eend. En daarbij biased blijven en maanden sociaal economen en psychologen uitsluiten en hun kop laten houden. Operatie geslaagd patient overleden. Waar heb jij de eerste 3 maanden van Covid goede, unbiased, kwalitatieve, data-gedreven onderzoeksjournalistiek gezien dan? Goede data-driven onderzoeksjournalistiek? Dat was honderden uren CCTV beelden minen en daarmee ontdekken dat Jamal Khashoggi niet de ambassade uitkwam maar een dubbelganger. Wetenschap loopt vaak jaren achter. Laten we daarop wachten. En politiek en journalistiek een pluim geven voor de covid periode. Een pluim dus voor de Mad Men, hun lineaire denken en gebrek aan objectiviteit en data-driven cultuur. Chapeau!
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Marijke Liebregts
Beste Michel, wat je oproep tot verdiepen betreft: als je de link naar de 'denkfouten van Willem Engel' plaatst (geschreven door een sceptisch activist, met de nadruk op het laatste woord) zou het fair zijn als je ook een link plaatst naar (en je verdiept in) de reactie van de andere activist in deze: https://viruswaanzin.nl/belangrijk/reactie-op-de-denkfouten-van-willem-engel-over-het-coronavirus/. Verder is het misschien ook een idee om bijgaand college over datascience eens te bekijken. En dan vooral de discussie rond 28/29 minuten. Ik kan me zomaar voorstellen dat je je mening over Maurice de Hond daarna toch nog eens kritisch onderzoekt. Nog los van het feit dat datascience tegenwoordig gedoceerd wordt aan onze NL universiteiten. Ik wens je veel kijkplezier: https://www.datasciencealkmaar.nl/colleges/college-1/
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Arno van Welzen
Hear hear!
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Marijke Liebregts
NB een verdiepende nabrander, een stuk inhoudelijker in deze crisistijden dan een column vol met ‘meninkjes’. https://www.nrc.nl/nieuws/2020/07/03/er-zijn-meer-mensen-als-maurice-de-hond-nodig-a4004932
Lees meer Lees minder
**Bold** _italic_
Uw emailadres wordt uitsluitend gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is alleen zichtbaar voor de redactie.
Advertentie