Door Mayke van Keep - Alle media besteden veel aandacht aan het overlijden van voormalig PvdA-politicus en burgemeester van Groningen Jacques Wallage. Nergens wordt echter expliciet genoemd dat hij ook voor ons vak een belangrijke rol heeft gespeeld.
Wallage werd in 2000 gevraagd een staatscommissie te leiden over de rol van overheidscommunicatie. Die was op dat moment vooral top-down en passief georganiseerd, met voorlichting, informatieve brochures en Postbus 51-campagnes.
De commissie adviseerde in het rapport In dienst van de democratie in 2002 dat communicatie in het hart van het beleidsproces moest komen te staan. Communicatie moest al in de vroege fasen van beleidsontwikkeling worden ingebed: niet alleen zenden, maar ook luisteren.
Dat was een fundamentele verschuiving. Niet eerst beleid bepalen en dat vervolgens via persvoorlichting naar buiten brengen, maar burgers vanaf het begin betrekken. Daarmee veranderde ook de positie van communicatiedeskundigen: zij moesten niet langer ondergeschikt zijn aan beleidsmakers, maar een gelijkwaardiger positie krijgen.
Wallage was tegen spindoctering en het manipuleren van feiten
Mayke van Keep
Daarbij stond betrouwbaarheid voorop. Deelname van de overheid aan de publieke discussie en beïnvloeding van de publieke agenda waren volgens de commissie acceptabel, zolang de feiten leidend bleven en de realiteit niet ondergeschikt werd gemaakt aan beeldvorming. Wallage was dan ook tegen spindoctering en het manipuleren van feiten. Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat overheidscommunicatie open, feitelijk juist, begrijpelijk en integer is.
Veel van die uitgangspunten zijn nog steeds actueel. Toch lijkt de overheid voorzichtiger te zijn geworden in haar communicatie. Vaak wordt pas over een probleem gecommuniceerd als er ook een oplossing voor is. Daarmee blijven kansen liggen om communicatie juist in een vroeg stadium te gebruiken om signalen uit de samenleving op te vangen.
Tegelijkertijd is er een nieuwe spanning ontstaan doordat communicatie steeds vaker wordt ingezet voor gedragsverandering. Informeren over beleid is één ding, burgers proberen te overtuigen of tot ander gedrag aan te zetten iets anders. Wie bepaalt wat gewenst gedrag is en wanneer daarvoor voldoende maatschappelijk draagvlak bestaat?
Het risico is dat overheidscommunicatie daarmee speelbal wordt van politieke keuzes.
In de visie van Wallage is de communicatieadviseur niet van de bestuurder of de politieke partij, maar van de democratie en rechtsstaat
Mayke van Keep
Juist over die grens tussen overheidscommunicatie en politiek bleef Wallage kritisch. In 2018 gaf hij tijdens een lezing bij de uitreiking van de Galjaard-prijs aan dat hij niet tevreden was over de manier waarop aan zijn ideeën invulling werd gegeven. Hij signaleerde dat de ambtelijke communicatieadviseur gemakkelijk politiek gekleurd kan raken, waardoor de betrouwbaarheid van de overheid onder druk staat.
In zijn visie is de communicatieadviseur niet van de bestuurder of de politieke partij, maar van de democratie en de rechtsstaat.
Wallage pleitte daarom voor een nationale waakhond voor overheidscommunicatie, die uitingen van de overheid zou moeten toetsen aan de beginselen van goede en betrouwbare communicatie en daarover regelmatig aan het parlement zou moeten rapporteren.
Het is er nooit van gekomen. Maar wellicht moeten we deze gedachte uit de nalatenschap van Jacques Wallage nog eens goed tegen het licht houden.
Mayke van Keep is adviseur strategische communicatie, issuemanagement en politieke en maatschappelijke agendering
Reacties:
Om een reactie achter te laten is een account vereist.
Inloggen Abonneer nu