Verbod op fossiele reclame symboolpolitiek? Dat is het hele punt!

Door Emile Sprenger

De gemeente Amsterdam heeft vorige week besloten om fossiele reclames en vleesreclames in de openbare ruimte en OV-stations in de hoofdstad te verbieden. In haar reactie op Adformatie noemt Henriette van Swinderen, directeur van de BVA, het reclameverbod ‘symboolpolitiek’.

Reint-Jan Renes, gedragspyscholoog gespecialiseerd in duurzame transitie, betoogt dat dit precies het punt is. In zijn opinie in het Parool zegt hij:

‘Reclame is een normaliseringsmachine. Het is geen neutrale mededeling (‘dit product bestaat’). Reclame communiceert voortdurend wat normaal, wenselijk en vanzelfsprekend is. Marketing werkt met herhaling, rolmodellen, emoties, aantrekkelijke beelden en associaties. En precies omdat reclame vooral op dat symbolische niveau opereert, is een ingreep onvermijdelijk deels symbolisch.’

Beginpunt

Renes erkent dat een verbod alleen geen verandering zal brengen. In tegenstelling tot van Swinderen ziet hij het als een beginpunt van verandering:

‘Een reclameverbod kan helpen de bestaande status quo te doorbreken: door normalisering van vervuilend gedrag tegen te gaan, sociale mispercepties te corrigeren en ruimte te maken voor zichtbaarheid van duurzame alternatieven. Daarmee kan het een “dominosteen” zijn richting een sociaal kantelpunt; het moment waarop duurzame normen en beleid elkaar gaan versterken.’

Lobby playbook

In plaats van het verbod te omarmen als een noodzakelijke stap richting duurzame reclame komt van Swinderen met voorstellen die 1-op-1 uit het playbook van de tabaks- en de alcohollobby komen om reclameverboden te vertragen of te voorkomen. De tabaksindustrie trachtte destijds de angst te kweken dat het reguleren van tabaksreclame slechts de eerste stap was op een hellend vlak naar controle over advertenties voor alle gevoelige producten.

Vertragingstactiek

De redenering van Van Swinderen is een vertragingstactiek die de ernst van de klimaatcrisis bagatelliseert. Terwijl we geen tijd meer te verliezen hebben. Klimaatontwrichting is al in volle gang. Dat wordt misschien nog niet gevoeld zo in de comfortabele reclamebubbel, maar wel in het mondiale zuiden waar extreme overstromingen en droogte nu al mensenlevens kosten. Elke dag moeten 20 duizend kinderen hun huis uitvluchten door extreem weer (zoals overstromingen, stormen, droogte en natuurbranden). Veroorzaakt door de fossiele leden van de BVA.

Handhaven onmogelijk? 

Van Swinderen haalt het argument aan dat het verbod niet te handhaven zou zijn. Zonder enige onderbouwing stelt ze:

‘Zeker niet nu bij voorbaat al duidelijk is dat het niet gehandhaafd kan worden.’

Dat moet nog maar blijken. Den Haag, Utrecht, Nijmegen, Delft en Zwolle, hebben via de APV een verbod ingevoerd op fossiele reclame in de openbare ruimte. Naast deze APV-verboden weren andere steden (zoals Haarlem, Groningen, Eindhoven) fossiele reclame via contracten en concessies voor buitenreclame.

Onderzoekers peilden in 13 EU landen de publieke opinie: slechts 24,9 procent is tegen een verbod op fossiele reclames. António Guterres, de Secretaris Generaal van de Verenigde Naties, is glashelder:

‘Veel overheden beperken of verbieden reclame voor producten die schadelijk zijn voor de menselijke gezondheid, zoals tabak. Ik roep elk land op om fossiele reclame te verbieden, en ik roep de nieuwsmedia en technologiebedrijven op om geen fossiele reclames meer aan te nemen. Ik roep public relations en media bedrijven op om te stoppen met het bijdragen aan de vernietiging van de planeet. Stop vandaag nog met het aannemen van nieuwe fossiele klanten en maak plannen om uw bestaande fossiele klanten af te stoten.’

Er kan maar één conclusie zijn: de BVA staat alleen in haar verzet tegen een verbod op fossiele reclames:

‘It is difficult to get a man to understand something, when his salary depends on his not understanding it.’
Upton Sinclair

Morele verantwoordelijkheid

De BVA zou reclameverboden die goed zijn voor mens en maatschappij moeten omarmen. Juist de BVA, als vertegenwoordiger van alle Nederlandse adverteerders, heeft de morele verantwoordelijkheid om te onderkennen dat er geen plek is voor reclame die bijdraagt aan de vernietiging van het leven op aarde.

Zolang de reclamebranche als collectief, want er zijn ook bureaus en adverteerders die dat al wel doen, niet in beweging komt, zal Extinction Rebellion (XR) actie blijven voeren tegen een industrie die haar verantwoordelijkheid ontloopt: Nature defending itself.

Ziekmakende massaconsumptie

Een verbod op fossiele reclame is slechts een eerste, noodzakelijke stap. De werkelijke opdracht is het heroveren van de publieke ruimte op het geweld van de ziekmakende massaconsumptie. Grenoble (F) heeft als eerste stad ter wereld een verbod voor alle reclame in de openbare ruimte ingevoerd. Het bleek prima te handhaven: de billboards zijn vervangen door bomen.

Emile Sprenger
XR campagne Stop Fossiele Reclames