Juliette Stevens: 'Ze hebben mijn vanzelfsprekendheden op losse schroeven gezet'

Deze week is Juliette Stevens, documentaire- en commercialregisseur van Moving Portraits https://www.movingportraits.nl (tevens verbonden aan Wefilm Amsterdam), curator van Random Pic(k) Of The Day For A Week.

Vijf dagen lang deelde zij haar inspiratie op de LinkedIn-pagina van ‘Adformatie’, à één bijdrage per dag.

‘Soms is één ander perspectief genoeg om je wereldbeeld te veranderen’

Juliette Stevens is nieuwsgierig naar mensen en hun leefwerelden. Als regisseur krijgt ze regelmatig toegang tot verhalen en werelden die buiten haar eigen ervaring liggen. Juist dat verruimt haar blik.

Over haar week: 'Ik vind het fascinerend wanneer iets wat ik zie, iemand die ik ontmoet of een verhaal dat ik hoor mijn kijk op de wereld verandert. Dat moment waarop er een verschuiving in je denken plaatsvindt: iets brengt je aan het twijfelen over wat je altijd vanzelfsprekend vond en laat je de werkelijkheid ineens vanuit een ander perspectief bekijken.

Afgelopen zomer vond ik bij toeval oude 8mm-films van mijn opa uit de jaren vijftig. Ik heb de beelden laten digitaliseren en gemonteerd tot een familiefilm van vijftig minuten, waarmee ik mijn familie afgelopen week verraste in een zaaltje bij FC Hyena in Amsterdam-Noord.

Urenlang heb ik gebiologeerd naar die beelden gekeken. Ik vond het magisch om opeens het dagelijks leven van mijn eigen moeder als klein meisje voorbij te zien komen. Hoe ze lachte, keek, reageerde op haar ouders en omging met haar zusjes en broer. Ik zag een versie van haar die ik voor het eerst ontmoette.

Deze week deel ik vijf dingen die mijn blik hebben verruimd en me op een andere manier naar de wereld hebben laten kijken.'

Hier haar 5 bijdragen van de week:

1. Willy Mullens – 'Mijn overgrootvader legde de wereld vast met een camera. Ruim honderd jaar later doe ik hetzelfde’

'Dat mijn opa in de jaren vijftig een camera aanschafte om de hoogtepunten van zijn gezinsleven vast te leggen, had hij niet van een vreemde. Zijn vader, mijn overgrootvader, was Willy Mullens, een van de pioniers van de Nederlandse cinema.

Maar voordat Willy filmmaker werd, had hij een nogal opmerkelijke carrière. Hij trad op als menselijke kanonskogel in een circus, tot hij tijdens zijn act knock-out werd geslagen door een kangoeroe. Er bestaat zelfs nog een oud krantenbericht over. Hij werd ontslagen (!) en reisde vervolgens naar Parijs, waar hij de films van de gebroeders Lumière ontdekte. Dat bracht hem op een heel ander spoor. Hij richtte samen met zijn broer zijn eigen filmproductiemaatschappij Haghe Film op en legde het dagelijks leven, historische gebeurtenissen, de Koninklijke familie en het Nederlandse landschap vast. Rond 1920 was hij een van de belangrijkste figuren in de Nederlandse filmwereld.

We leefden en leven in totaal verschillende tijden, maar deelden dezelfde nieuwsgierigheid naar de wereld en de behoefte om die met een camera vast te leggen. Zijn films laten me nadenken over wat er in ruim honderd jaar veranderd is aan onze manier van kijken, en wat hetzelfde is gebleven. In Willy's tijd was bewegend beeld nog een wonder. Mensen gingen naar de bioscoop om iets te zien wat ze nooit eerder hadden gezien. Inmiddels worden we overspoeld door beelden en kan AI ze zelfs genereren. Wat betekent dat voor het vak van filmmaker? En wat maakt een beeld nog bijzonder in een tijd waarin iedereen beelden kan maken? 

Ik weet niet of mijn overgrootvader en ik op dezelfde manier naar de wereld zouden hebben gekeken. Maar ik vind het een mooie gedachte dat we allebei, ieder in onze eigen tijd, proberen iets van die wereld vast te leggen. Ik zou heel graag een documentaire over hem maken, waarin zijn leven en filmmateriaal het vertrekpunt vormen voor een zoektocht naar onze veranderende beeldcultuur. Van de verwondering over de eerste bewegende beelden tot de komst van AI. Wat is er veranderd, en wat is er nog altijd hetzelfde?'

- Mijn overgrootvader zelf op beeld: https://www.youtube.com/watch?v=ftK_AeXWrCk

- En onder een van zijn (fictie)films, De mésaventure van een Fransch heertje zonder pantalon aan het strand te Zandvoort (1905): https://www.youtube.com/watch?v=HrPPWNXcGhk. Dit wordt vaak als zijn belangrijkste vroege film genoemd. Een komische fictiefilm waarin een 'Frans heertje' op het strand van Zandvoort in een ongemakkelijke situatie belandt. De film werd in 2007 opgenomen in de Canon van de Nederlandse film.

2. De Kracht van de Buiging – 'Een cinematografische ode aan nederigheid en het temmen van het ego'

'Een bewuste verschuiving in mijn denken gebeurde in India, zo’n twintig jaar geleden. De perfecte plek om je wereldbeeld te doen kantelen. Ik dwaalde door de ashram – een stilte- en bezinningscentrum – samen met een Indiase vriend. Toen we onze leraar tegemoet liepen, zakte mijn vriend ineens door zijn knieën en maakte een diepe, respectvolle buiging. Mijn eerste gedachte was: waarom onderwerpt hij zich zo? Waarom maakt hij zichzelf kleiner? En waarom accepteert die leraar dat zomaar? Het voelde voor mij intuïtief als minder zijn dan de ander. Later die week, tijdens een intensief groepsproces, werd ik uitgenodigd hetzelfde te doen: te buigen voor mijn medemens. Mijn hoofd, de plek van mijn oordelen en controle, moest letterlijk fysiek lager dan mijn hart. De eerste buiging ervaarde ik als extreem ongemakkelijk. Bij de tweede buiging kwam er al minder weerstand en de buiging die volgde smolt de weerstand weg. Wat overbleef was een bevrijdende energie. Ik voelde me intens klein, en er kwam een diep ontzag en bewondering voor de wijsheid en kracht in de ander over me heen; op dat moment ervaarde ik het als de ultieme vorm van overgave. Ik opende me voor iets dat zoveel groter was dan ikzelf.

De cinematografische ode aan nederigheid en het temmen van het ego vond ik onder andere in de film Perfect Days, van Wim Wenders. Hierin volgen we Hirayama, een man die met totale overgave en waardigheid openbare toiletten schoonmaakt in Tokio. Hij buigt letterlijk en figuurlijk elke dag voor zijn werk, voor de bomen, en voor de mensen om hem heen. Het laat voor mij zien dat ware grootsheid en innerlijke rust niet liggen in 'bovenaan de ladder staan', maar in de volledige afwezigheid van ego en de overgave aan het nu. Iets dat ik ook door mijn eigen ervaring in die ashram beter ben gaan begrijpen.'

Trailer Perfect Days: https://www.youtube.com/watch?v=QzZBbX5A1FA

3. 'Free a Girl legde het bureau een schrijnend probleem voor'

'Ik vind het geweldig als een creatief idee verder reikt dan de campagne zelf. Mijn kijk op de invloed die je als creatief in de reclamewereld kunt hebben, veranderde toen ik zag dat een idee niet alleen een maatschappelijk probleem onder de aandacht kan brengen, maar ook kan uitgroeien tot een concrete oplossing die jarenlang blijft bestaan.

Een aantal jaar geleden werd ik als regisseur gevraagd een film te maken voor de “School for Justice”, een project van Free a Girl in samenwerking met reclamebureau J. Walter Thompson (inmiddels VML). Free a Girl legde het bureau een schrijnend probleem voor: naar schatting 1,2 miljoen meisjes werden tegen hun wil seksueel uitgebuit, terwijl datzelfde jaar slechts 55 rechtszaken tot een veroordeling leidden. De creatieven kwamen met een bijzonder idee: als het Indiase rechtssysteem slachtoffers in de steek laat, waarom leiden we hen dan niet zelf op om dat systeem van binnenuit te veranderen? Zo ontstond School for Justice: een opleidingsprogramma waarin jonge vrouwen die als kind seksueel zijn uitgebuit, worden opgeleid tot advocaat of rechter, om vanuit hun eigen ervaring bij te dragen aan het berechten van daders.

Free a Girl omarmde het idee en zette het om in een concreet programma, en ik mocht naar India om de eerste groep van vijftien jonge vrouwen te filmen voor de campagne waarmee School for Justice werd gelanceerd. Wat begon met deze eerste groep groeide uit tot een internationaal initiatief in Brazilië, India en Nepal. De deelnemers worden inmiddels opgeleid tot onder andere advocaten, politieagenten, sociaal werkers en journalisten. Zo kunnen ze andere slachtoffers helpen én bijdragen aan verandering van het systeem.

Het heeft mijn beeld verruimd van wat de creatieve industrie kan betekenen. Soms kan een goed creatief idee niet alleen een probleem zichtbaar maken, maar ook direct de aanzet zijn tot een oplossing.'

Free a Girl, eerste campagnevideo: https://www.youtube.com/watch?v=KfcMMAFzLh0

Succes verhaal voor School for Justice: https://www.freeagirl.nl/nieuws/19-miljoen-mensen-bereikt-een-droomresultaat-voor-school-of-justice-studenten-in-nepal

4. 'Ik moest daar ontzettend om lachen, maar vond het tegelijkertijd fascinerend'

'Ik heb ooit een mooi interview met de Soedanese kunstenaar Kamala Ibrahim Ishaq gevoerd. Tijdens ons gesprek vertelde ze me iets wat nog regelmatig in mijn gedachten terugkomt:

“When I make a painting that is sooo good, I destroy it. This [making a painting that is sooo good] is very bad, you will stop painting.”

Ik moest daar ontzettend om lachen, maar vond het tegelijkertijd fascinerend. Waarom zou je iets vernietigen waar je juist zo trots op bent? Alsof ze niet wil blijven hangen in een succes, maar liever blijft bewegen in een oneindige zoektocht. Kamala was in 1971 een van de oprichters van de Crystalist Group, samen met twee van haar studenten. In hun manifest uit 1978 beschreven ze het universum als een transparant kristal, met een oneindige diepte en verschillende facetten. Afhankelijk van waar je staat, zie je iets anders. De werkelijkheid ligt niet vast en er kunnen meerdere waarheden naast elkaar bestaan.

Met die visie zetten ze zich ook af tegen de dominante kunstwereld van die tijd, waarin vooral mannelijke kunstenaars en hun perspectieven de toon bepaalden. Kamala zocht ruimte voor andere stemmen en manieren om de werkelijkheid te verbeelden. Ze stelde daarmee niet alleen de vraag wat kunst kon zijn, maar ook wie eigenlijk bepaalt hoe we kijken.

Wat me zo inspireert aan Kamala is dat ze je uitdaagt om je eigen perspectief niet als dé waarheid te beschouwen, vaste overtuigingen los te laten en steeds opnieuw te blijven kijken. Ik probeer dat ook in mijn eigen leven en werk toe te passen. Vaak is de werkelijkheid van een ander heel anders is dan ik me aanvankelijk had voorgesteld. Hoe langer je kijkt en luistert, hoe meer perspectieven zich openen. Een gedachte die me soms ook helpt mijn gelijk niet zo hardnekkig te verdedigen in relaties. Het schilderij Women in Crystal Cubes (zie onder, red.) vind ik daar een prachtig voorbeeld van. Ik kijk ernaar als een verbeelding van hoe ieder mens in een eigen, complexe werkelijkheid leeft. Je kunt naast elkaar staan en toch iets heel anders zien.'

Extra: https://www.studiointernational.com/kamala-ibrahim-ishag-states-of-oneness-review-serpentine-south-gallery-london

https://www.sharjahart.org/en/resources/collections/details/people-in-crystal-cubes

5. 'We zijn vaak geneigd problemen voor een ander op te lossen en komen al snel met ongevraagd advies'

'Tijdens mijn stage in de jeugdzorg, lang geleden toen ik nog dacht dat ik pedagoog zou worden, kreeg ik van mijn begeleider het advies om vrijwilligerswerk te gaan doen bij Stichting De Kindertelefoon . Zij had daar naar eigen zeggen het meest van kinderen geleerd en wilde die ervaring aan mij doorgeven. Die ervaring in heel veel gesprekken met kinderen heeft mijn manier van luisteren veranderd, maar ook mijn kijk op wat het betekent om iemand te helpen. Je hoeft als volwassene niet altijd met een oplossing te komen wanneer een kind met een vraag of probleem zit. Door aandachtig te luisteren en de juiste vragen te stellen, help je een kind vaak om zelf tot nieuwe inzichten te komen. En een oplossing die uit henzelf komt, geeft veel meer vertrouwen dan wanneer jij vertelt wat ze moeten doen.

Eigenlijk geldt die les net zo goed voor volwassenen. We zijn vaak geneigd problemen voor een ander op te lossen en komen al snel met ongevraagd advies. Terwijl iemand soms helemaal geen oplossing nodig heeft, die wil gewoon echt gehoord worden, zonder oordeel. Luisteren betekent voor mij ook nieuwsgierig genoeg zijn om te ontdekken hoe die ander de wereld ervaart. Bij de Kindertelefoon hoorde ik soms erg verdrietige verhalen, maar er waren ook kinderen die gewoon gezellig wilden kletsen. Misschien hadden sommige vooral behoefte aan een luisterend oor en even volledige aandacht. Ik voerde grappige gesprekken, maar ook gesprekken die me ontroerden en aan het denken zetten. Kinderen zijn meesters in onbevangenheid. Een vermakelijke boekentip, die ik daarom graag deel als afsluiter van de week, is Lieve meneer God. Het staat vol brieven (en tekeningen) van kinderen aan God.

Hun vragen zijn ontroerend, enorm grappig en soms verrassend filosofisch. Ze nemen niet zomaar aan dat iets nu eenmaal zo is, maar stellen precies die vragen waar wij als volwassenen misschien allang overheen zijn gestapt. Ze hebben in ieder geval mijn vanzelfsprekendheden op losse schroeven gezet. Misschien begint een andere kijk op de wereld wel met iets heel eenvoudigs: de nieuwsgierigheid om een vraag te stellen en de bereidheid om echt naar het antwoord te luisteren!'

In de week van 16 november – Random Pic(k) Of The Day For A Week verschijnt tweewekelijks – is Pol Hoenderboom, Executive Creative Director DEPT®, curator van #RPOTDFAW.