Gedragsexpert Ronja Steindl: ‘Mensen zijn wandelende tegenstrijdigheden’

‘Gedrag van mensen is zo ontzettend fascinerend, vertelt ze. ‘We denken allemaal dat we rationeel zijn, maar in de praktijk worden we bijna altijd geleid door emotie. Waarom doen mensen wat ze doen? En vooral, waarom doen ze niet wat ze zeggen?’ Het zijn vragen die haar al bezighielden lang voordat ze aan haar studie psychologie begon. Sterker nog, haar eerste ervaring met gedragsbeïnvloeding deed ze op bij het casino.

Steindl: ‘Ik werk al sinds mijn 19e in Holland Casino als croupier. Achteraf gezien was dat mijn eerste les in nudging, al had ik toen nog geen idee dat het zo heette. Alles in die wereld is ontworpen om je aandacht te sturen: het drukke tapijt dat je blik omhoog dwingt, de afwezigheid van ramen of klokken waardoor je elk besef van tijd verliest. Je stapt letterlijk een andere realiteit in. Ik vond dat zó fascinerend. Daar is mijn nieuwsgierigheid naar gedrag begonnen.’

Toch begon haar academische loopbaan niet meteen bij de psychologie. ‘Ik startte met bedrijfskunde, maar dat bleek het toch niet voor mij. Het was me te afstandelijk, te rationeel. Ik wilde snappen wat mensen écht drijft.’ Ze stapte over naar psychologie en rondde recent haar master af met een scriptie die de grenzen tussen menselijk gedrag en kunstmatige intelligentie verkent. Ze dook diep in de wereld van AI en koppelde die aan de bekende theorie van Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman over het menselijk denken, waarin hij twee systemen onderscheidt: Systeem 1 (snel, intuïtief) en Systeem 2 (langzaam, bewust en rationeel). Steindl introduceerde in haar stageproject een derde, denkbeeldig systeem: 'Systeem 0'. Dat staat voor de manier waarop mens en machine samen tot begrip komen. Niet automatisch, maar via een stapsgewijs en wederkerig leerproces. Steindl licht toe: ‘We verwachten soms dat AI ons meteen begrijpt of aanvult, maar écht gedeeld begrip ontstaat pas als mens en machine elkaar stap voor stap leren "lezen". Dat proces heb ik Systeem 0 genoemd.’

Mijn nieuwsgierigheid heeft me tot nu toe altijd geleid naar de plek waar ik moest zijn

Geen lichte kost, maar Ronja praat erover met een enthousiasme dat aanstekelijk werkt. Niet gek dat ze na haar stage bij Sue & The Alchemists mocht blijven. ‘Ik mag nu meewerken aan uiteenlopende projecten. Van campagnes voor gedragsverandering tot strategisch advies. Bijvoorbeeld: hoe krijg je mensen zo ver dat ze hun lege blikjes netjes inleveren in plaats van weggooien? Dat klinkt eenvoudig, maar er zit zoveel psychologie achter.’

Wat haar hierin drijft? ‘De zoektocht naar de werkelijkheid achter onze aannames. Wat me blijft verbazen, is hoe vaak we er als mens of organisatie naast zitten. We dénken te weten waarom mensen iets doen, maar als je het echt gaat onderzoeken, blijkt het gedrag vaak heel anders in elkaar te zitten. Dat moment waarop je een blinde vlek blootlegt, dat is waar de magie zit. En precies daar kun je als gedragsexpert het verschil maken.’

Volgens Ronja is haar kracht dat ze goed kan observeren en zich makkelijk in anderen verplaatst. ‘Ik wil begrijpen wat mensen drijft. Niet om te manipuleren in de negatieve zin, maar juist om gedrag positief te beïnvloeden. Het is geweldig om daar elke dag mee bezig te zijn.’

En waar wil ze naartoe? ‘Ik heb geen perfect plan voor de toekomst. Mijn nieuwsgierigheid heeft me tot nu toe altijd geleid naar de plek waar ik moest zijn, en dat gevoel heb ik nu ook.’