Bijna honderd jaar later is Ciske de Rat opnieuw actueel. Niet als film of boek, maar als symbool voor een systeem dat maar niet lijkt te veranderen. In de nieuwe campagne Ciske ’26 van Het Vergeten Kind en bureau Buutvrij staat het verhaal van Ciske voor de ruim 41.000 kinderen die in Nederland niet thuis opgroeien centraal.
De campagne is het zwaartepunt van de Week van Het Vergeten Kind (29 januari tot en met 4 februari), het jaarlijkse moment waarop de stichting maximale aandacht vraagt voor kinderen die opgroeien in een onveilige of instabiele thuissituatie. ‘In die week willen we maximaal herrie maken,’ zegt directeur Daphne Schreuder. ‘Het publiek wakker maken, bewustzijn creëren en ook een beetje boos maken. Waarom is dit zo geregeld in Nederland?’
Het Vergeten Kind doet dat al sinds 2013, vanuit de nalatenschap van oprichter Guusje Nederhorst. De week valt niet toevallig tussen haar sterfdag en verjaardag. In zeven dagen komen onderzoek, lobby, events en een landelijke campagne samen.
Multiproblematiek
Jaarlijks groeien in Nederland tienduizenden kinderen op buiten hun eigen gezin. Volgens Het Vergeten Kind gaat het vaak om situaties waarin problemen zich opstapelen: armoede, schulden, psychische klachten, verslaving, vechtscheidingen. Multiproblematiek, noemen professionals het. Schreuder: ‘Er spelen vaak heel veel oorzaken tegelijk. Dan moet je niet wachten tot het ontspoort, maar kijken naar wat een gezin nodig heeft.’ Het Vergeten Kind pleit daarom voor ‘gezinshulp eerst’. Niet het kind als probleem zien, maar het gezin als geheel ondersteunen.
Hoe maak je dat invoelbaar? Dat was de vraag waar Buutvrij lang mee worstelde, zegt creatief Simon van Gorkum. ‘41.000 kinderen, dat is abstract. Het zijn unieke verhalen, maar ook weer niet. Hoe er met kinderen wordt omgegaan is eigenlijk al honderd jaar hetzelfde. Die gedachte bracht ons bij Ciske.’
41.000 Ciskes
Ciske de Rat, het bekendste vergeten kind van Nederland en gespeeld door Danny de Munk, werd bijna een eeuw geleden gecreëerd. Door het verhaal van toen te spiegelen aan het nu, wordt pijnlijk zichtbaar hoe weinig er fundamenteel is veranderd. ‘Er zijn 41.000 Ciskes in Nederland,’ zegt Van Gorkum. ‘Dat verhaal wilden we vertellen.’
Het iconische lied ‘Ik voel me zo verdomd alleen’ keert terug in een nieuwe versie, gezongen door Numidia. Een campagnetechnisch sterke keuze, maar ook een beladen. Numidia is ambassadeur van Het Vergeten Kind en groeide zelf op met geweld en uithuisplaatsing. ‘Die persoonlijke laag geeft extra lading,’ aldus Schreuder.
In de film, gemaakt met WeFilm en regisseur Joey de Leeuw, zien we geen acteurs maar echte verhalen. De Leeuw dook diep in de ervaringen van kinderen die uit huis zijn geplaatst. ‘Wij hielden de overkoepelende blik,’ zegt Van Gorkum. ‘Hij zat op het verhaal, wij op de communicatie.’
Aan Ciske ’26 is een petitie gekoppeld, gericht aan de Nederlandse politiek. De oproep: neem centrale regie en pak onnodige uithuisplaatsingen structureel aan. Schreuder: ‘Uithuisplaatsingen zijn traumatiserend, voor kinderen én ouders. En er heerst angst voor jeugdzorg. Ouders denken: als ik bel, komen ze mijn kind halen. Dat moet kantelen.’
De campagne moet zodoende een andere reflex oproepen. Dat gezinnen in de knel denken: ik kan hulp inschakelen, zonder dat het meteen escaleert. ‘Het is geen probleemkind,’ zegt Schreuder. ‘Het is een gezin met problemen.’
Cultureel erfgoed
De campagne riep bij sommigen associaties op met ‘Stukje van mij’ van KPN, de veelbesproken en prijswinnende campagne waarin muziek en persoonlijke verhalen samenkomen. Van Gorkum begrijpt die vergelijking, maar nuanceert. ‘Wij werken met een bestaand cultureel verhaal en een bestaand nummer. Dat geeft meteen herkenning. Bovendien richten wij ons op een ouder publiek. Ook het budget en de schaal zijn anders, zegt hij. ‘Om een nieuw nummer zo te laden heb je óf heel veel geluk nodig, óf bestaande bekendheid. Die hadden we hier.’
Ciske de Rat is cultureel erfgoed; vrijwel iedere Nederlander heeft sterke gevoelens bij de film en het nummer 'Zo verdomd alleen'. Maakt dat de campagne niet ook kwetsbaar? Schreuder: ‘Daar zijn ons van bewust. Maar we hebben het met eerbied gedaan. Niet ironisch, niet plat. Dat ene zinnetje is zo sterk. Als het puur is, met echte mensen, dan mág het.’ Aanpassingen aan de tekst waren geen optie. ‘Dan ga je echt aan culturele eigendommen zitten,’ zegt Van Gorkum. ‘De producer heeft er meer drama en emotie aan toegevoegd, maar de kern is intact gebleven.’
Pietluttig bedrag
Voor het gebruik van het lied en het verhaal was toestemming nodig van meerdere rechthebbenden. Schreuder: ‘Herman van Veen en Karin Loomans, de schrijvers van het lied, waren direct om; we hebben hen een -laat ik zeggen- pietluttig bedrag betaald. De erven van de schrijver van het boek hebben volledig gratis toestemming gegeven. Ze gunden het ons, omdat ze in het doel geloven.’ Danny de Munk hoefde formeel niet te worden benaderd, al is Schreuder nieuwsgierig naar zijn reactie. ‘We hebben vooral vanuit respect gehandeld.’
De samenwerking tussen Het Vergeten Kind en Buutvrij kwam voort uit een pitch. ‘We waren gegroeid,’ zegt Schreuder. ‘We zochten meer creativiteit, iets dat verraste.’ De pitch ging tussen het vorige bureau Happy Horizon en Buutvrij. De campagne loopt vijf weken op televisie, radio, in bioscopen en outdoor.
Reacties:
Om een reactie achter te laten is een account vereist.
Inloggen Abonneer nu