De helft van de Nederlandse gemeenten is de afgelopen twee jaar geconfronteerd met desinformatie die ingreep op het lokale beleid. Dat blijkt uiteen inventarisatie van Binnenlands Bestuur onder 41 gemeenten. Tegelijkertijd heeft slechts een klein deel expliciet beleid of protocollen om ermee om te gaan. Met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht groeit de zorg over de impact op het lokale bestuur.
Desinformatie is voor gemeenten geen abstract risico meer. In Haarlem en Heemskerk leidde onjuiste informatie op sociale media over vermeende vechtpartijen tussen jongeren tot grote onrust. Scholen sloten tijdelijk hun deuren en gemeenten moesten ingrijpen om te de-escaleren. Ook rond de komst van asielzoekerscentra (azc’s) duiken geregeld foutieve berichten op.
In de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren verspreidde zich een hardnekkig gerucht over een niet-bestaande azc-locatie. Dat leidde tot protesten en verhitte discussies.
In Duiven en Westervoort ontstond onrust toen online werd beweerd dat een opvanglocatie voor Oekraïense ontheemden ook asielzoekers zou huisvesten. Het bericht was onjuist, maar versterkte de polarisatie.
Extremer was de situatie in Bodegraven, waar complottheorieën rond begraafplaats Vredehof leidden tot bedreigingen en hoge kosten voor de gemeente.
Uit het onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van de bevraagde gemeenten met desinformatie te maken kreeg; een derde ziet het risico als groot. Toch beschikt slechts één op de zeven gemeenten over expliciet beleid. Minder dan een kwart monitort structureel op signalen. Vaak ontbreekt een vaste contactpersoon of gespecialiseerd team.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) herkent het beeld. Volgens Maarten Hillebrandt, universitair docent publiek management aan de Universiteit Utrecht, zijn gemeenten ‘op zoek naar handelingsmogelijkheden’, maar worstelen ze met de definitie en afbakening van het begrip desinformatie. Dat bemoeilijkt beleidsvorming. Zo antwoordt 27 procent van de gemeenten ‘weet ik niet’ op de vraag of zij ermee te maken hebben gehad.
Desinformatie kan bovendien lokaal neerslaan terwijl de oorsprong nationaal of internationaal is. Complotverhalen rond vaccinaties werken door naar de GGD, en ook brandstichtingen bij 5G-masten werden mede gevoed door misinformatie.
Met het oog op de komende gemeenteraadsverkiezingen zien experts extra risico’s. Generatieve AI maakt het eenvoudiger om overtuigende nepbeelden te creëren, bijvoorbeeld over het tellen van stemmen. Hoewel veel gemeenten deepfakes nog als beperkt risico beschouwen, liet een porno-deepfake rond de Utrechtse burgemeester Sharon Dijksma zien hoe snel reputatieschade kan ontstaan.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken noemt desinformatie rond verkiezingen een serieuze dreiging en werkt aan maatregelen om gemeenten weerbaarder te maken. Experts benadrukken dat snelle, feitelijke communicatie en consistente boodschapvoering cruciaal zijn. ‘Ik verwacht niet dat gemeenten het zich nog lang kunnen permitteren om niets te doen,’ aldus Hillebrandt.
Reacties:
Om een reactie achter te laten is een account vereist.
Inloggen Abonneer nu