Google heeft het graag voor het zeggen, dus blijf scherp en zelf denken

Sinds kort biedt ‘s werelds dominantste zoekmachine (marktaandeel Google rond 90%) een nieuwe dienst aan; de AI Overview. De machine blijft nog steeds zoeken maar gedraagt zich als je AI-assistent. Hij zoekt, analyseert, verwerkt en interpreteert alles voor je in een overzichtelijke samenvatting. Google zegt hier zelf over: 'in plaats van trefwoorden in te typen en door tien blauwe links te bladeren, kun je nu een doorlopend gesprek met Google voeren.'

Google is de oude ‘Google Assistent’ met spraakcommando’s op steeds meer apparaten aan het uitfaseren en vervangt die stap voor stap door de Gemini AI-app, wat het bedrijf een 'veel slimmere en meer conversationele persoonlijke assistent' noemt. Op smartphones is die overstap al ver gevorderd; op smart home-apparaten zoals speakers en displays is de uitrol pas net begonnen.

Google brengt het als een service. En precies hierin schuilt het gevaar.

Online zoeken was altijd het indexeren van het internet. Als het zoeken in een bibliotheek, waar je naar buiten gaat als je alles hebt gevonden wat je zocht. Met tien blauwe envelopjes onder je arm. Google’s AI-assistent staat al in de deuropening van de bibliotheek en drukt je daar al beleefd in handen wat het bij je zoekopdracht vindt passen. Alsof je een bestelling bij de McDrive plaatst die je drie minuten later door een luik in een gesloten zak meekrijgt. Als het goed is zit erin waar je om vroeg, maar je hebt geen idee hoe het is klaargemaakt, wat de ingrediënten zijn en welke smaakversterkers zijn toegevoegd. Google neemt zo ook jouw zoekbestelling op en via het online doorgeefluik krijg jij antwoorden vanuit Google’s perspectief op jouw vraag. Lekker snel, lekker makkelijk. En daar gaat het mis.

Gemak dient steeds meer de mens. De keerzijde is dat de mens steeds minder zelf kan. Waar ik ooit zelf m’n bougies kon vervangen, moet nu eerst de motor worden uitgelezen. De gereedschapskist van de verwarmingsmonteur maakt plaats voor een laptop. Instrumenten zijn geleidelijk aan overbodig, want alles is geprogrammeerd.

Precies dit gebeurt er met ons eigen fysieke gereedschap, onze hersenen. Onze eigen intelligentie maakt plaats voor kunstmatige intelligentie. Dat begon al bij de eerste rekenmachine! Inmiddels ken ik mensen die niet zonder navigatie in Terneuzen komen. Ook onze sociale intelligentie leveren we in; kinderen vinden het lastig om te bellen want communiceren met chat.

Gebruik je je hersenen of geloof je het wel?

Ondanks de euforie van de technische vooruitgang is dit de bijvangst van Google. Het laat ons online niet meer zelf zoeken, zelf analyseren, zelf begrijpen, zelf interpreteren, kritisch denken, eigen conclusies trekken en bepalen hoe je jouw interpretatie gebruikt. Kortom; het laat je je hersenen niet meer gebruiken.

Je kunt weliswaar nog steeds bronnen opvragen, maar voor hoelang? En wie gaat dat doen? Wie loopt er langs de AI-assistent de bibliotheek nog in? Wie gaat er bij McDonald’s naar binnen om te checken hoe schoon het vet was? Wie leest de kleine lettertjes op een pot Nutella? Wil je het echt weten of geloof je het wel?

Besef daarnaast hoe dicht Google aanschurkt tegen de politiek. CEO Sundar Pichai bezocht Trump op Mar-a-Lago en doneerde 1 miljoen dollar aan zijn inauguratiefonds. Interessant detail: deze donatie kwam terwijl Google’s eigen historische antitrustzaak juist door diezelfde regering beoordeeld zou worden, wat de schijn van belangenverstrengeling oproept. Verder gaat er geld vanuit Google richting congres (lobby) en geld richting de rechterlijke macht (met eigen trainingen). Drie assen van de macht, tegelijk bewerkt door één bedrijf. Het bedrijf dat mijn persoonlijke AI-assistent wil worden.

Lang verhaal kort; ik maak me zorgen. Niet om mezelf. Ik kan prima hoofdrekenen, rij zonder kaart naar Terneuzen en ontlucht mijn eigen radiators. Ik maak me zorgen om mijn kinderen. En dan met name door de macht van Google, in combinatie met een bewind dat zijn eigen waarheden creëert.

Straks maakt de AI-assistent mijn kinderen wijs maakt dat New Orleans aan de Golf van America ligt, dat de verkiezingen van 2020 zijn gewonnen door Trump, of zoals in 2024 al onterecht werd beweerd; dat oud-president Obama moslim is. Op dat soort momenten botsen de belangen van Google direct met wat als feit wordt gepresenteerd.

Wie herkent straks nog de fouten die AI maakt?

Schrijfster Roxanne van Iperen ziet dit botsen van belangen niet als een incident, maar als een patroon. In haar essay Ik zie wat ik geloof (2026) schrijft ze hoe een kleine groep techbedrijven – door haar Cloudlords genoemd – niet alleen markten domineren, maar ook de voorwaarden bepalen waaronder mensen denken, spreken en handelen. Haar these is even simpel als verontrustend; 'wie de macht heeft over het narratief, heeft de macht op mensen een bepaalde richting in te sturen. AI-chatbots versterken dat mechanisme, omdat ze gebruikers naar de mond praten in plaats van tegenspraak te bieden – waardoor een gedeelde controleerbare werkelijkheid plaatsmaakt voor een individueel, op maat gemaakt verhaal.” Het gevaar is dus niet alleen dat AI fouten maakt, maar dat we steeds minder in staat zijn die fouten te herkennen!'

Afgelopen maand heeft een rechtbank in München Google aansprakelijk gesteld voor zijn AI Overviews. Ze legde op 28 mei 2026 een voorlopig verbod op omdat Google’s AI Overview ten onrechte twee Duitse uitgevers in verband bracht met scams, abonnementsvallen en 'dubieuze bedrijfspraktijken.' Verbanden die de AI had verzonnen en die in geen van de geciteerde bronnen voorkwamen. De rechtbank classificeerde Google als directe inbreukmaker omdat AI Overview zijn eigen content is, geen lijst van zoekresultaten. Oftewel: dit is niet 'wat het internet zegt', dit is 'wat Google zegt'.

En Google heeft het graag voor het zeggen, dus blijf scherp en blijf zelf denken.

Jacques Vereecken, Senior Jonge Hond