Het elastische cv

Er is de laatste tijd opnieuw discussie over cv’s die nét iets mooier zijn gemaakt dan de werkelijkheid. Aanleiding vormt de zaak Van Berkel, wat we ook wel een ‘Schwietertje’ noemen: niet volledig verzonnen, eerder cosmetisch herschreven. Voor wie langer in recruitment rondloopt, is dat nauwelijks verrassend. Het cv is al jaren geen neutraal document meer. Het is marketing, persoonlijke positionering en soms ook een vorm van vooruitlopen op wie iemand denkt te worden.

De vraag is hoeveel rek erin zit voordat het vertrouwen breekt.

Iedereen schuift een beetje

Onderzoek laat al jaren zien dat cv’s minder feitelijk zijn dan vaak wordt aangenomen. In een internationale survey waar onder meer Forbes over berichtte, gaf circa 70 procent van de werkenden aan ooit iets te hebben overdreven of aangepast. Andere analyses, aangehaald door businessnieuws-site CNBC, komen uit op 55 procent tot ruim 60 procent die zegt minimaal één keer iets te hebben aangedikt. Kort gezegd: bijna iedereen schuift een beetje, maar dat is nog geen liegen…

Die cijfers lijken hoog, maar gaan meestal over een brede definitie van ‘aanpassen’, niet alleen over bewust de feiten verdraaien. Dat verklaart ook waarom Nederlands onderzoek van screeningsbedrijf Validata lagere cijfers laat zien wanneer expliciet naar sjoemelen wordt gevraagd: ongeveer 15 procent van de mannen tegenover 9 procent van de vrouwen. Het verschil zit dus niet alleen in gedrag, maar ook in de manier waarop vragen worden gesteld en hoe mensen hun eigen handelen beoordelen.

Interessanter is misschien hoe dat kleuren gebeurt. In hetzelfde onderzoek blijkt werkervaring het vaakst te worden aangedikt: 43 procent bij mannen tegenover 28 procent bij vrouwen binnen de groep geeft aan te overdrijven. Internationale analyses laten tegelijk zien dat vrouwen hun prestaties juist vaker bescheidener formuleren of niet volledig benoemen. Waar mannen hun verhaal soms iets groter maken, laten vrouwen het soms kleiner klinken. Met andere woorden: het cv is geen leugenmachine, maar ook geen meetinstrument. Het is een perspectief.

Maar interessant is niet alleen wat kandidaten doen, het is wat organisaties daardoor zijn gaan verwachten.

Het cv als startpunt, niet als bewijsstuk

Volgens CNBC zegt ongeveer 75 procent van de HR-managers weleens een onjuistheid op een cv te hebben ontdekt. Dat suggereert dat organisaties inmiddels bijna verwachten dat er iets niet klopt.

Het cv verschuift daarmee van bewijsstuk naar startpunt voor gesprek.

Die verschuiving heeft ook economische gevolgen. Bedrijven investeren meer in screening, referentiechecks en assessments, terwijl kandidaten juist meer energie steken in positionering. Recruitment wordt daarmee minder een administratief proces en meer een interpretatievraagstuk: hoe lees je een document dat deels strategie en deels werkelijkheid is?

Een cv dat net iets sterker is geformuleerd dan de feiten kan deuren openen. Niet omdat recruiters naïef zijn, maar omdat het document vooral een uitnodiging tot gesprek vormt. De paradox is dat iedereen weet dat het geen volledig objectieve weergave is en het toch vaak de toegangspoort blijft tot een baan.

De mysterieuze vergissing

Opvallend is dat cv-vergissingen zelden naar beneden corrigeren. Niemand meldt per ongeluk een mbo-opleiding terwijl er een doctorstitel is behaald. Fouten vergroten de impact van een rol, het aantal mensen dat is aangestuurd of de strategische reikwijdte van een functie.

Dat zegt iets over menselijk gedrag, maar ook over onze sector zelf. Wanneer functietitels en verantwoordelijkheden steeds groter worden beschreven, verschuift de norm vanzelf mee. Wat gisteren senior was, heet vandaag lead of director. De hamvraag is alleen of ervaring net zo snel meegroeit als de titel.

Waarom kandidaten aandikken

Onderzoek van Resume.org laat zien dat kandidaten hun cv zelden aanpassen uit pure bravoure. Competitie en druk zijn belangrijkere factoren. Meer dan de helft zegt te willen voldoen aan vacature-eisen die als hoog worden ervaren; anderen hopen sneller op te vallen of een betere positie te bereiken. In een arbeidsmarkt waarin carrières versnellen en functies snel veranderen, wordt het cv soms een vooruitblik op wie iemand denkt te worden. Het wordt zo een versneller van ambitie.

Prestaties boven diploma’s

Misschien is dat wel de grootste verschuiving van dit moment: niet het cv verandert, maar waar we bewijs zoeken. Portfolio’s, cases en aantoonbare resultaten winnen terrein ten opzichte van formele titels. Diploma’s blijven relevant, maar zijn niet langer de enige maatstaf. Dat maakt het cv minder een opsomming van feiten en meer een samenvatting van ontwikkeling.

Feiten worden daarmee niet flexibel. Een goed cv hoeft geen exacte reconstructie van elke werkdag te zijn, maar wel een eerlijke weergave van wat iemand heeft geleerd en bereikt. Zodra het verschil tussen verwachting en werkelijkheid te groot wordt, komt dat vrijwel altijd aan het licht. Authenticiteit is daarmee geen soft skill, maar een vorm van risicobeheer op de lange termijn.

Het echte risico

Het grootste probleem zit zelden in een opgepoetste functietitel zelf, maar in wat er daarna gebeurt. Wanneer iemand wordt aangenomen op basis van een beeld dat niet klopt, ontstaat frictie. Vertrouwen krijgt een deuk, teams moeten bijsturen en organisaties maken extra kosten om de mismatch te herstellen.

Misschien helpt daarom een simpele vraag: voelt een cv als een scherpe samenvatting van wat iemand heeft gedaan, of als een trailer van een film die nog moet worden gemaakt?

Een cv is geen objectief document, maar een strategisch narratief over wie iemand was en wie een werkgever denkt te zien. De beste professionals hebben zelden het meest spectaculaire cv, maar wel een helder verhaal dat klopt zodra het gesprek begint.

Want een cv kan groter worden geschreven. Een reputatie groeit alleen wanneer de werkelijkheid meebeweegt.

Vincent Mispelblom Beyer is met Flexfirm al jaren actief als headhunter voor reclamebureaus en communicatieafdelingen van adverteerders. Daarnaast werkt hij als loopbaancoach.